Przejdź do treści
Ziarno i grzęda zapiski z zagrody · Podlasie · kury od 2020

Czy kury mogą jeść chleb, makaron i ziemniaki: resztki a prawo

Chleb z własnej kuchni kurom nie, i to nie z powodu zdrowia, tylko przepisu. Prawo unijne zakazuje karmienia zwierząt gospodarskich odpadami gastronomicznymi, a do nich zalicza wprost resztki z kuchni domowej. Stan prawny sprawdzałam we wrześniu 2026.

Zapisała
Bożena Radecka
Data
Rubryka
Żywienie
Emaliowana miska z kromkami czerstwego chleba na ławce przy siatce wybiegu dla kur

Nie. Chleb, makaron i ziemniaki po obiedzie nie powinny iść do kur. Nie chodzi o zdrowie ani o moje przekonania, tylko o przepis. Obowiązuje w całej Unii od lat, a na wsi mało kto o nim słyszał.

Przez pierwsze lata sama wynosiłam kurom miskę po obiedzie. Tak robiła teściowa, a przed nią jej matka. Przy rejestracji stada zaczęłam czytać przepisy o drobiu i wtedy trafiłam na ten zakaz. Niżej jest jego brzmienie, potem rachunek. Z niego wychodzi, że kury na chlebie i tak nic nie zyskują.

Co mówi przepis

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 w art. 11 ust. 1 lit. b zakazuje „skarmiania zwierząt gospodarskich innych niż zwierzęta futerkowe odpadami gastronomicznymi lub materiałem paszowym zawierającym odpady gastronomiczne lub z nich otrzymanym”.

Kluczowe są dwie definicje.

  • Odpady gastronomiczne. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 142/2011, załącznik I pkt 22: „wszystkie odpady żywnościowe, w tym zużyty olej kuchenny pochodzący z restauracji, obiektów gastronomicznych i kuchni, łącznie z kuchniami zbiorowymi i domowymi”. Kuchnia domowa jest tu wymieniona z nazwy.
  • Zwierzę gospodarskie. Rozporządzenie 1069/2009, art. 3 pkt 6: „każde zwierzę utrzymywane, tuczone lub hodowane przez człowieka i wykorzystywane do produkcji żywności”. Kura, od której zbieram jaja na własny stół, jest wykorzystywana do produkcji żywności.

Definicja nie dzieli resztek na te z mięsem i bez mięsa. Mówi o wszystkich odpadach żywnościowych. Motyw 6 rozporządzenia 142/2011 powtarza to jeszcze raz: rozporządzenie 1069/2009 „zabrania skarmiania zwierząt gospodarskich innych niż zwierzęta futerkowe odpadami gastronomicznymi”.

Czy przepis dotyczy kogoś z sześcioma kurami? Artykuł 2 ust. 2 lit. g wyłącza odpady gastronomiczne spod rozporządzenia, chyba że są przeznaczone na paszę. Miska resztek w koszu nikogo nie interesuje. Gdy niosę ją do kurnika, staje się paszą z odpadów gastronomicznych i przepis zaczyna działać.

Nie jestem prawniczką. Tak czytam te przepisy i nie znalazłam w nich wyjątku dla małych stad. Nie znalazłam też wyjątku dla kur trzymanych „na własne potrzeby”. Kto ma wątpliwość, niech zapyta powiatowego lekarza weterynarii. Tego zakazu pilnuje inspekcja weterynaryjna.

Kara

Polska ustawa z 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt, Dz.U. 2025 poz. 1795, w art. 99 pkt 4 lit. b przewiduje karę pieniężną. Dotyczy tego, kto „nie stosuje się do zakazu określonego w art. 11 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1069/2009”. Wysokość kary ustawa wiąże z przeciętnym wynagrodzeniem. Dla tego naruszenia kara wynosi od 0,1 do 3,2 przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej za poprzedni rok. Konkretną kwotę ustala w decyzji powiatowy lekarz weterynarii. Kwot w złotych nie podaję: zależą od wynagrodzenia ogłaszanego co roku przez GUS, a kwoty z portali rolniczych nie mają daty.

Czy kury mogą jeść chleb

Z kuchni nie, bo to odpad gastronomiczny. Gdyby nawet przepisu nie było, chleb nie jest dla kury dobrą paszą. Policzyłam to na liczbach, które da się sprawdzić.

Nioska w pełni nieśności potrzebuje według wytycznych Hy-Line 300–330 kcal energii metabolicznej dziennie. Do tego 15–17 g białka ogólnego dziennie. Na każde 100 kcal wypada więc 5,0–5,2 g białka. Kura je do syta energii, więc wszystko poza mieszanką wypiera część paszy.

Chleb pszenny ma według amerykańskiej bazy składu żywności USDA 8,85 g białka na 265 kcal. To daje 3,3 g na 100 kcal. Kura, która zje chleb za 80 kcal, czyli około 30 g, dostaje z nim 2,7 g białka. Ta sama energia z paszy dopasowanej do potrzeb dałaby 4,1 g. Brakuje 1,4 g białka, czyli około 9% dziennej potrzeby z jednej garstki.

Druga pozycja: sól. Chleb żytni ma w tej samej bazie 603 mg sodu na 100 g, a pszenny ma 490 mg. Wytyczne Hy-Line podają dla nioski 180 mg sodu dziennie. Trzydzieści gramów chleba żytniego to 181 mg. Cała dzienna porcja sodu, a pasza przecież też go zawiera.

Czy kury mogą jeść makaron, ziemniaki i ryż

Prawnie tak samo jak chleb: jeśli zostały z obiadu, są odpadem gastronomicznym. Żywieniowo jest jeszcze gorzej, bo po ugotowaniu są w dużej części wodą.

Białko i sód w 100 g produktu (USDA FoodData Central, SR Legacy) wobec potrzeb nioski (Hy-Line Brown, 2018). Białko na 100 kcal przeliczyłam sama.
ProduktBiałkoEnergiaBiałko na 100 kcalSód
Chleb pszenny8,9 g265 kcal3,3 g490 mg
Chleb żytni8,5 g259 kcal3,3 g603 mg
Makaron ugotowany5,8 g158 kcal3,7 g1 mg
Ryż biały ugotowany2,7 g130 kcal2,1 g1 mg
Ziemniaki gotowane bez skórki1,7 g86 kcal2,0 g5 mg
Ziarno pszenicy10,7 g340 kcal3,1 g2 mg
Potrzeba nioski na dobę15–17 g300–330 kcal5,0–5,2 g180 mg

Makaron i ryż gotowane bez soli nie dokładają sodu. Makaron ma na 100 kcal białka mniej więcej tyle co chleb. Ryż i ziemniaki mają go mniej więcej dwa i pół raza za mało względem potrzeby kury.

Ostatni wiersz przed potrzebami kury, pszenica, wyjaśnia, po co kupuje się mieszankę. Nawet czyste ziarno ma na 100 kcal za mało białka i nie pokryje potrzeby nioski. Resztki z obiadu przesuwają dawkę w tę samą stronę. Tylko mocniej.

Rachunek zakłada, że kura dojada resztę mieszanką. Jeśli przez pół dnia chodzi po trawie i łapie owady, część białka dobiera sama. Ile, nie wiem, bo nie znalazłam na to liczby. Pisałam o tym też przy zużyciu paszy.

Czy kury mogą jeść pomidory i cebulę

Tu pytanie prawne dzieli się na dwa. Pomidor z krzaka, który pękł na grządce, nigdy nie był w kuchni. Nie jest więc odpadem z kuchni w rozumieniu definicji, bo definicja mówi o odpadach „pochodzących z” kuchni. Pomidor, który leżał w misce na stole i zaczął się psuć, w kuchni już był.

Tak samo z obierkami. Obierki z ziemniaków obieranych w kuchni pochodzą z kuchni. Nie widzę w przepisie drogi, żeby uznać je za coś innego niż odpad gastronomiczny.

Co do samej cebuli i zielonych części pomidora: na forach krąży, że szkodzą kurom. Nie znalazłam źródła, które mogłabym otworzyć i sprawdzić. Chodzi o źródło z ilościami i dla kur. Nie napiszę więc ani że szkodzą, ani że nie. Ja cebuli kurom nie daję i nie widzę powodu, żeby zaczynać.

Co mogą jeść kury

Zostaje to, co nie przechodzi przez kuchnię:

  • Mieszanka dla niosek jako podstawa. Tyle, ile rozpisałam w zapisku o zużyciu paszy, czyli 105–115 g dziennie w cieple i więcej w zimnie.
  • Ziarno jako dodatek, ze świadomością, że rozrzedza białko w dawce.
  • Zielonka i warzywa prosto z ogrodu, niepoddane obróbce w kuchni. Pokrzywa, liście kapusty zerwane na grządce, spad jabłek.
  • To, co kura znajdzie sama na wybiegu: owady, ślimaki, trawa, żwirek.

Jedna uwaga do zielonki. Główny Inspektorat Weterynarii w zasadach ochrony drobiu przed grypą ptaków zaleca hodowcom przyzagrodowym przechowywać paszę, „w tym zielonkę”, w pomieszczeniach zamkniętych lub pod szczelnym przykryciem. Zaleca też karmić drób tam, gdzie nie mają dostępu dzikie ptaki. Liście rzucone luzem na wybieg są zaproszeniem dla wróbli i gawronów. Zielonkę daję w kurniku.

Czego nie dawać kurom

Z punktu widzenia przepisu: niczego, co zostało z posiłku w domu, restauracji albo stołówce. Chleb, makaron, ziemniaki, kasza, zupa, obierki z kuchni, resztki z talerza. Z mięsem i bez mięsa.

Osobna sprawa to chleb z piekarni albo sklepu. Komisja Europejska w wytycznych w sprawie stosowania jako paszy żywności, która nie jest już przeznaczona do spożycia przez ludzi, 2018/C 133/02, podaje przykład czerstwego pakowanego chleba z supermarketu. Taki chleb może stać się paszą. Ale supermarket, który go tak przekazuje, staje się wtedy podmiotem działającym na rynku pasz. Musi spełnić wymagania prawa paszowego. Worek chleba od znajomej piekarki, dany „dla kur”, nie spełnia tych warunków.

Czy można karmić kury resztkami

Nie, jeśli resztki pochodzą z kuchni. W odpowiedziach, które czytałam w internecie, przeważało „tak, byle z umiarem”. Żadna nie cytowała przepisu.

Wiem, jak to brzmi na wsi: babcia karmiła, sąsiad karmi, kury żyją. Tyle że rozporządzenie z tym zakazem nazywa się przepisami sanitarnymi. Nie poradnikiem żywienia kur. Ktoś uznał, że miska z kuchni jest ryzykiem, i zapisał to dla wszystkich. Moje kury dostają mieszankę, ziarno i ogród. Resztki idą na kompostownik.

Źródła

  1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z 21 października 2009 r. określające przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, tekst skonsolidowany z 14.12.2019 — art. 2 ust. 2 lit. g, art. 3 pkt 6, art. 11 ust. 1 lit. b. EUR-Lex
  2. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 142/2011 z 25 lutego 2011 r. w sprawie wykonania rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 (Dz.U. UE L 54 z 26.02.2011) — motyw 6 oraz załącznik I pkt 22 (definicja odpadów gastronomicznych). EUR-Lex
  3. Ustawa z 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt, Dz.U. 2025 poz. 1795 — art. 99 pkt 4 lit. b (kara pieniężna za naruszenie zakazu z art. 11 ust. 1 lit. b rozporządzenia 1069/2009). ISAP
  4. Zawiadomienie Komisji — Wytyczne w sprawie stosowania jako paszy żywności, która nie jest już przeznaczona do spożycia przez ludzi (2018/C 133/02) — pkt 1.1 (odpady gastronomiczne poza zakresem), pkt 3.1 (czerstwy pakowany chleb z supermarketu, sprzedawca jako podmiot działający na rynku pasz). EUR-Lex
  5. Hy-Line Brown Commercial Layers — Management Guide, listopad 2018: zalecane dzienne pobranie energii metabolicznej (300–330 kcal), białka ogólnego (15–17 g) i sodu (180 mg) w okresie nieśności. hyline.co.uk (PDF)
  6. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service, FoodData Central, SR Legacy: chleb pszenny (FDC 174924), chleb żytni (172684), makaron ugotowany (169737), ziemniaki gotowane bez skórki (170440), ryż biały ugotowany (168878), pszenica miękka biała (169720). fdc.nal.usda.gov
  7. Główny Inspektorat Weterynarii, „Zasady ochrony drobiu przed grypą ptaków” — karmienie i pojenie drobiu w pomieszczeniach zamkniętych, przechowywanie paszy, w tym zielonki. wetgiw.gov.pl

Białko na 100 kcal, niedobór białka przy 80 kcal z chleba i sód w 30 g chleba policzyłam sama na liczbach z USDA i Hy-Line. Stan prawny: wrzesień 2026.