Ile miejsca w kurniku na jedną kurę — wyliczenie na 4, 6 i 10 sztuk
Kurnik na sześć kur to w kosztorysie 1 402 zł materiałów. Zaraz powiem, które dwie pozycje są w nim zbędne, bo jedna z nich jest głupia. Najpierw jednak metry, bo od nich się zaczyna.
- Zapisała
- Bożena Radecka
- Data
- Poprawione
- Rubryka
- Kurnik
W internecie piszą: zapewnij kurom odpowiednią przestrzeń. Odpowiednią. Czytałam to zdanie w piętnastu miejscach i w żadnym nie było liczby.
Policzyłam więc sama: metry podłogi podzielone przez liczbę kur, bo tak się liczy. Najpierw dla sześciu kur, potem dla czterech i dziesięciu, bo tyle najczęściej ludzie trzymają w ogrodzie. Poniżej są wszystkie trzy warianty, z rysunkami i kosztorysem materiałów.
Zastrzeżenie na wejściu: to nie są normy. Normy są dla ferm i zaraz do nich dojdę. Tu są liczby, których używam po rozebraniu pierwszego kurnika. Przy każdej piszę, skąd się wzięła.
Liczba, od której wszystko się zaczyna
Unijna dyrektywa o minimalnych normach dla kur niosek dopuszcza dziewięć kur na metr kwadratowy powierzchni użytkowej w systemach alternatywnych. To daje 0,11 m² na sztukę. Kartka A4 ma 0,06 m².
Ta liczba nie jest błędem. To minimum, poniżej którego nie wolno zejść w produkcji. Pisano je pod halę z automatycznym karmieniem, wentylacją mechaniczną i kurami wychodzącymi na wybieg całą grupą. Dla kogoś, kto stawia skrzynię w ogrodzie, pożytku z tego nie ma.
Ja liczę 0,50 m² podłogi na kurę, przy założeniu, że kury mają wybieg i wychodzą na niego codziennie. Także zimą. Także w deszcz. To są dwie kury na metr kwadratowy.
Jeśli kurnik ma być zamknięty przez większość dnia, liczba jest inna: 1,00 m² na kurę. Powód może być dowolny: brak wybiegu, jastrząb, cokolwiek. Wtedy kurnik przestaje być sypialnią, a robi się z niego mieszkanie. Musi mieć miejsce na grzebanie i kąpiel w piasku.
Gęstość to nie samo miejsce do stania. To także woda na metr ściółki. Kura oddaje do powietrza kurnika około 200 g wody na dobę, razem z tym, co paruje z odchodów. Tyle wychodzi z równań raportu CIGR o cieple i wilgoci w budynkach inwentarskich. Przy 0,50 m² na kurę wychodzi 400 g wody na metr kwadratowy podłogi dziennie. Mój pierwszy kurnik miał 1,8 m² na siedem kur, czyli 0,26 m² na sztukę. Ten sam rachunek daje tam prawie 780 g na metr. Dwa razy więcej wody na tę samą ściółkę.
Podłoga na 4, 6 i 10 kur
Liczę 0,50 m² na kurę i zaokrąglam w górę do wymiaru, który da się wyciąć z płyty bez marnowania resztek. Płyta OSB ma 250 × 125 cm. To ona narzuca proporcje, nie odwrotnie.
| Kury | Podłoga | Wymiar | Na kurę | Grzęda | Gniazda |
|---|---|---|---|---|---|
| 4 | 2,10 m² | 1,40 × 1,50 m | 0,53 m² | 100 cm | 1 |
| 6 | 3,00 m² | 2,00 × 1,50 m | 0,50 m² | 150 cm | 2 |
| 10 | 5,00 m² | 2,50 × 2,00 m | 0,50 m² | 250 cm | 2–3 |
Jedna rzecz mnie samą zaskoczyła, kiedy to rozpisałam. Kurnik na dziesięć kur jest tylko o 2 m² większy od kurnika na sześć. Dwa metry kwadratowe to jeden arkusz płyty. Ludzie budują na cztery kury, bo „na razie starczy”, a potem stoją z dwunastoma i skrzynią, do której się nie mieszczą.
Dlatego moja jedyna rada w tym tekście brzmi tak: policz kury, które planujesz, dodaj dwie i buduj na tyle. To rada, nie liczba. Kurnika nie rozciągniesz. Stado rośnie samo, bo ktoś ci odda trzy kury, bo kwoka wysiedzi, bo na targu były ładne.
Grzęda: 25 cm na kurę
Przepisy mówią o 15 cm grzędy na kurę. Ja daję 25 i mam powód: kury nie rozkładają się równo po grzędzie. Zbijają się w kupę, bo tak śpią, i zostawiają pół żerdzi pustej. Przy 15 cm te ze skraju spychają się nawzajem. Rano widać, kto przegrał.
Wymiary, których używam u siebie:
- Przekrój żerdzi 5 × 5 cm, kanty zaokrąglone. Nie okrągły kij. Kura nie chwyta grzędy jak papuga, tylko na niej przysiada i przykrywa palce piersią. Na okrągłym kiju palce zostają na wierzchu i zimą marzną.
- Wysokość 50 cm nad podłogą. Wyżej też będzie dobrze, ale wyżej znaczy więcej stawów przy zeskoku, a cięższe kury zeskakują ciężko.
- 40 cm od ściany, żeby ogon nie ocierał o deski.
- Jeśli dajesz dwie grzędy równolegle, licz 40 cm odstępu. Przy mniejszym odstępie ta z tyłu ma na sobie to, co spadnie z tej z przodu.
- Pod grzędą deska, szeroka na 25 cm, 20 cm poniżej żerdzi. Rano zgarniasz z niej szpachelką i ściółka zostaje sucha. To najlepsza rzecz z drugiego kurnika. Kosztowała jedną deskę.
Gniazda: jedno na cztery kury
Norma dla ferm mówi: jedno gniazdo na siedem kur. U siebie daję jedno na cztery i nadal bywa kolejka. Kury mają ulubione gniazdo i będą w nim czekać, choćby obok stało puste.
Gniazdo: 35 × 35 cm podstawa, 40 cm wysokości, próg 10 cm. Wtedy ściółka i jajko nie wypadają. Zawieszenie: 40 cm nad podłogą. Daszek skośny, inaczej kury śpią na wierzchu i wszystko jest brudne.
Moje gniazda to dwie skrzynki po jabłkach z targu w Sokółce, przybite do ściany, z listwą na progu. Kosztowały zero. Kupne gniazdo z tworzywa kosztuje 90–140 zł. Kurze jest wszystko jedno, z czego ma ściany.
Wysokość, drzwi i otwór dla kur
Tu był mój błąd numer jeden. Kosztował dwa lata.
Pierwszy kurnik miał 1,20 m wysokości i otwierał się od góry, jak skrzynia. Sprzątanie wyglądało tak: klękałam w błocie i sięgałam do środka na wyciągnięcie ręki. Raz w miesiącu wchodziłam do środka na czworakach. Nikomu nie życzę.
Drugi kurnik ma 1,90 m w kalenicy i drzwi na 70 cm. Wchodzę do niego wyprostowana, ze szczotką i wiadrem, więc sprzątanie przestało być karą. Podłogę robię wyżej niż 1,90 tylko dlatego, że jestem niska. Mąż się schyla.
Otwór dla kur: 30 cm szerokości, 40 cm wysokości. Dolna krawędź 15–20 cm nad podłogą, żeby ściółka nie wysypywała się na zewnątrz. Klapa jest na zasuwie, zamykana na noc. O tym, jakie zamknięcie wytrzymuje kunę, jest osobny zapisek.
Wentylacja, czyli miejsce, w którym się pomyliłam
Pierwszy kurnik rozebraliśmy po dwóch zimach. Deski od środka były czarne, płyta na podłodze rozeszła się w kaszę, a rano na dachu od spodu siedział szron.
Powód był jeden. Oszczędziłam na wentylacji, uznając, że skoro w środku ma być ciepło, dziura w ścianie jest zbędna. Zrobiłam kurnik szczelny jak lodówka. Sześć kur oddycha, pije i wypróżnia się, a wszystko idzie w powietrze. Kura wyprodukuje na dobę więcej wody, niż człowiekowi się wydaje. Ta woda musi mieć którędy wyjść. Jeśli nie ma, wychodzi na ścianę i zostaje tam do wiosny.
Proporcje, których używam, dla sześciu kur:
- Wylot pod kalenicą: około 300 cm² na kurę. Dla sześciu kur to 1 800 cm², czyli dwa otwory 30 × 30 cm. Zabezpieczone siatką, z zasuwą, którą przy dużym mrozie mogę przymknąć do połowy.
- Wlot nisko, po przeciwnej stronie: mniej więcej połowa tego, około 150 cm² na kurę. Dla sześciu kur to 900 cm², czyli trzy otwory 15 × 20 cm blisko podłogi albo jeden 30 × 30 cm.
- Nad grzędą nie ma niczego. Ani okna, ani szpary, ani „przewiewnej deski”. Powietrze ma iść nad kurami, nie przez nie.
To nie są normy i nikt ich nie zatwierdził. Sprawdziłam je rachunkiem. Przy −10°C na dworze kurnik bez ogrzewania potrzebuje 10–15 m³ powietrza na godzinę na każdą kurę, żeby wynieść wodę oddawaną przez kury. Ze wzoru na ciąg termiczny wychodzi, że przy 1,5 m różnicy wysokości między wlotem a wylotem wystarcza około 110 cm² wlotu i 220 cm² wylotu na kurę. Moje 150 i 300 cm² mają więc zapas. W niższym kurniku zapas się kurczy, bo ciąg jest słabszy.
Rachunek mówi, od czego zacząć. Jeśli rano jest szron na deskach pod dachem, wentylacja jest za mała. Nieważne, co wyszło z kalkulatora.
Wybieg, który ratuje mały kurnik
Kurnik jest sypialnią. Kury spędzają w nim noc i te godziny dnia, kiedy leje. Cała reszta życia dzieje się na wybiegu. To on decyduje, czy 0,50 m² na kurę wystarczy.
- Minimum 4 m² wybiegu na kurę. Tyle przepis unijny wymaga od ferm, które sprzedają jaja jako „z wolnego wybiegu”. Sześć kur: 24 m².
- Realnie 10 m² na kurę, jeśli chcesz, żeby coś tam rosło. Sześć kur zamienia 24 m² trawy w klepisko w ciągu jednego lata. Wiem, bo mam klepisko.
- Wybieg podzielony na dwie części, przepinany co kilka tygodni, trzyma trawę znacznie dłużej. U mnie działa, ale wymaga drugiej bramki i dodatkowej siatki.
Rachunek: kurnik na sześć kur
Ilości policzyłam z rzutu 2,00 × 1,50 m i wysokości 1,90 m. Ceny jednostkowe przyjęłam orientacyjne, z jesieni 2024. Zmieniły się i zmienią się dalej, więc podaję je po to, żeby było widać proporcje. Do własnego kosztorysu podstaw ceny ze swojego składu.
| Pozycja | Ilość | Cena jedn. | Koszt |
|---|---|---|---|
| Kantówka 45 × 70 mm (konstrukcja) | 32 mb | 6,50 zł | 208 zł |
| Płyta OSB 3, 12 mm | 4 arkusze | 78 zł | 312 zł |
| Szalówka świerkowa (elewacja) | 12 m² | 20 zł | 240 zł |
| Gont bitumiczny z papą podkładową | 6 m² | 32 zł | 192 zł |
| Bloczki betonowe pod podwaliny | 6 szt. | 10 zł | 60 zł |
| Impregnat do drewna | 5 l | 19 zł | 95 zł |
| Wkręty, zawiasy, zasuwy, siatka na otwory | — | ryczałt | 145 zł |
| Styropian 3 cm na ściany | 12 m² | 12,50 zł | 150 zł |
| Grzęda — żerdź świerkowa z własnej działki | 1,5 mb | — | 0 zł |
| Gniazda — skrzynki po jabłkach | 2 szt. | — | 0 zł |
| Razem | — | — | 1 402 zł |
Wychodzi 234 zł na kurę. Gotowy kurnik na sześć kur z marketu ogrodniczego kosztuje od 1 800 do 3 500 zł. Jest zbity ze sklejki grubości 9 mm. Nie piszę tego, żeby kogoś zniechęcić do kupna. Piszę, żeby przy kupowaniu zajrzeć na grubość ściany i policzyć, ile w tym kurniku jest grzędy.
Robocizny nie liczę, bo drugi kurnik zbudowaliśmy sami.
Gdzie przepłaciliśmy
Dwie pozycje z tej tabeli są błędem.
Styropian, 150 zł. Ocieplenie ścian kurnika nie ma sensu w naszym klimacie, jeśli kurnik jest suchy i dobrze wentylowany. Kura nie marznie od −20°C. Kura marznie od wilgoci. Do tego w styropianie zamieszkały myszy i po dwóch latach wyjęłam go w kawałkach. Gdybym budowała jeszcze raz, ściana byłaby po prostu szczelna: płyta, wiatroizolacja, szalówka.
Impregnat, 95 zł. Kupiłam drogi, „do konstrukcji nośnych”, bo na etykiecie było napisane, że do konstrukcji nośnych. Zwykły impregnat do drewna zewnętrznego za 40 zł robi dokładnie to samo w skrzyni, która stoi na bloczkach i nie podpiera niczego poza dachem.
Bez styropianu i z impregnatem za 40 zł kosztorys spada do 1 197 zł (1 402 − 150 − 95 + 40). Tak bym go dziś zbudowała.
Źródła
- Dyrektywa Rady 1999/74/WE z 19 lipca 1999 r. ustanawiająca minimalne normy ochrony kur niosek — obsada w systemach alternatywnych, długość grzędy, liczba gniazd. EUR-Lex
- Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (Dz.U. 2010 nr 56 poz. 344). ISAP
- Instytut Zootechniki — Państwowy Instytut Badawczy, materiały o warunkach utrzymania drobiu. izoo.krakow.pl
- Główny Inspektorat Weterynarii — wymagania dla utrzymujących drób. wetgiw.gov.pl
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/2465 z 17 sierpnia 2023 r. uzupełniające rozporządzenie (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do norm handlowych dla jaj — załącznik II pkt 1 lit. c): jaja z chowu na wolnym wybiegu, jedna kura na każde 4 m² wybiegu. EUR-Lex
- S. Pedersen, K. Sällvik (red.), „Climatization of Animal Houses. Heat and moisture production at animal and house levels”, 4th Report of CIGR Working Group, 2002 — ciepło i wilgoć od kur na ściółce na poziomie budynku. cigr.org (PDF)
- EnergyPlus Engineering Reference, wersja 8.3 (U.S. Department of Energy), rozdz. „Ventilation by Wind and Stack with Open Area” — wzór na przepływ wywołany ciągiem termicznym, za ASHRAE Handbook of Fundamentals. bigladdersoftware.com
Metraż na kurę, długość grzędy i liczba gniazd to wartości, które przyjmuję, zestawione z normami dla ferm. Wodę na metr ściółki, przepływ przez otwory wentylacyjne i kosztorys policzyłam sama, z założeniami podanymi w tekście. Nic z tego nie jest normą zatwierdzoną przez kogokolwiek.