Przejdź do treści
Ziarno i grzęda zapiski z zagrody · Podlasie · kury od 2020

Ile miejsca w kurniku na jedną kurę — wyliczenie na 4, 6 i 10 sztuk

Kurnik na sześć kur to w kosztorysie 1 402 zł materiałów. Zaraz powiem, które dwie pozycje są w nim zbędne, bo jedna z nich jest głupia. Najpierw jednak metry, bo od nich się zaczyna.

Zapisała
Bożena Radecka
Data
Poprawione
Rubryka
Kurnik
Mały drewniany kurnik z szalówki świerkowej na bloczkach, o świcie na podwórku

W internecie piszą: zapewnij kurom odpowiednią przestrzeń. Odpowiednią. Czytałam to zdanie w piętnastu miejscach i w żadnym nie było liczby.

Policzyłam więc sama: metry podłogi podzielone przez liczbę kur, bo tak się liczy. Najpierw dla sześciu kur, potem dla czterech i dziesięciu, bo tyle najczęściej ludzie trzymają w ogrodzie. Poniżej są wszystkie trzy warianty, z rysunkami i kosztorysem materiałów.

Zastrzeżenie na wejściu: to nie są normy. Normy są dla ferm i zaraz do nich dojdę. Tu są liczby, których używam po rozebraniu pierwszego kurnika. Przy każdej piszę, skąd się wzięła.

Trzy rzuty kurników w jednej skali: 1,40 × 1,50 m dla czterech kur, 2,00 × 1,50 m dla sześciu, 2,50 × 2,00 m dla dziesięciu.
Te same proporcje, ta sama kratka 25 cm. Różnica między czterema a dziesięcioma kurami to nieco ponad dwa razy tyle podłogi — nie sześć razy, jak niektórym się wydaje.

Liczba, od której wszystko się zaczyna

Unijna dyrektywa o minimalnych normach dla kur niosek dopuszcza dziewięć kur na metr kwadratowy powierzchni użytkowej w systemach alternatywnych. To daje 0,11 m² na sztukę. Kartka A4 ma 0,06 m².

Ta liczba nie jest błędem. To minimum, poniżej którego nie wolno zejść w produkcji. Pisano je pod halę z automatycznym karmieniem, wentylacją mechaniczną i kurami wychodzącymi na wybieg całą grupą. Dla kogoś, kto stawia skrzynię w ogrodzie, pożytku z tego nie ma.

Ja liczę 0,50 m² podłogi na kurę, przy założeniu, że kury mają wybieg i wychodzą na niego codziennie. Także zimą. Także w deszcz. To są dwie kury na metr kwadratowy.

Jeśli kurnik ma być zamknięty przez większość dnia, liczba jest inna: 1,00 m² na kurę. Powód może być dowolny: brak wybiegu, jastrząb, cokolwiek. Wtedy kurnik przestaje być sypialnią, a robi się z niego mieszkanie. Musi mieć miejsce na grzebanie i kąpiel w piasku.

Gęstość to nie samo miejsce do stania. To także woda na metr ściółki. Kura oddaje do powietrza kurnika około 200 g wody na dobę, razem z tym, co paruje z odchodów. Tyle wychodzi z równań raportu CIGR o cieple i wilgoci w budynkach inwentarskich. Przy 0,50 m² na kurę wychodzi 400 g wody na metr kwadratowy podłogi dziennie. Mój pierwszy kurnik miał 1,8 m² na siedem kur, czyli 0,26 m² na sztukę. Ten sam rachunek daje tam prawie 780 g na metr. Dwa razy więcej wody na tę samą ściółkę.

Podłoga na 4, 6 i 10 kur

Liczę 0,50 m² na kurę i zaokrąglam w górę do wymiaru, który da się wyciąć z płyty bez marnowania resztek. Płyta OSB ma 250 × 125 cm. To ona narzuca proporcje, nie odwrotnie.

Wymiary wewnętrzne, przy stałym dostępie do wybiegu. „Wymiar" to bok × bok podłogi.
KuryPodłogaWymiarNa kuręGrzędaGniazda
42,10 m²1,40 × 1,50 m0,53 m²100 cm1
63,00 m²2,00 × 1,50 m0,50 m²150 cm2
105,00 m²2,50 × 2,00 m0,50 m²250 cm2–3

Jedna rzecz mnie samą zaskoczyła, kiedy to rozpisałam. Kurnik na dziesięć kur jest tylko o 2 m² większy od kurnika na sześć. Dwa metry kwadratowe to jeden arkusz płyty. Ludzie budują na cztery kury, bo „na razie starczy”, a potem stoją z dwunastoma i skrzynią, do której się nie mieszczą.

Dlatego moja jedyna rada w tym tekście brzmi tak: policz kury, które planujesz, dodaj dwie i buduj na tyle. To rada, nie liczba. Kurnika nie rozciągniesz. Stado rośnie samo, bo ktoś ci odda trzy kury, bo kwoka wysiedzi, bo na targu były ładne.

Grzęda: 25 cm na kurę

Przepisy mówią o 15 cm grzędy na kurę. Ja daję 25 i mam powód: kury nie rozkładają się równo po grzędzie. Zbijają się w kupę, bo tak śpią, i zostawiają pół żerdzi pustej. Przy 15 cm te ze skraju spychają się nawzajem. Rano widać, kto przegrał.

Przekrój przez kurnik: grzęda 5 × 5 cm na wysokości 50 cm, 40 cm od ściany, druga grzęda w odstępie 40 cm, deska pod grzędą, gniazdo zawieszone niżej niż grzęda.
Gniazdo musi wisieć niżej niż grzęda. Kura śpi w najwyższym punkcie, jaki znajdzie — jeśli to gniazdo, dostajesz jajka w odchodach.

Wymiary, których używam u siebie:

  • Przekrój żerdzi 5 × 5 cm, kanty zaokrąglone. Nie okrągły kij. Kura nie chwyta grzędy jak papuga, tylko na niej przysiada i przykrywa palce piersią. Na okrągłym kiju palce zostają na wierzchu i zimą marzną.
  • Wysokość 50 cm nad podłogą. Wyżej też będzie dobrze, ale wyżej znaczy więcej stawów przy zeskoku, a cięższe kury zeskakują ciężko.
  • 40 cm od ściany, żeby ogon nie ocierał o deski.
  • Jeśli dajesz dwie grzędy równolegle, licz 40 cm odstępu. Przy mniejszym odstępie ta z tyłu ma na sobie to, co spadnie z tej z przodu.
  • Pod grzędą deska, szeroka na 25 cm, 20 cm poniżej żerdzi. Rano zgarniasz z niej szpachelką i ściółka zostaje sucha. To najlepsza rzecz z drugiego kurnika. Kosztowała jedną deskę.

Gniazda: jedno na cztery kury

Norma dla ferm mówi: jedno gniazdo na siedem kur. U siebie daję jedno na cztery i nadal bywa kolejka. Kury mają ulubione gniazdo i będą w nim czekać, choćby obok stało puste.

Gniazdo: 35 × 35 cm podstawa, 40 cm wysokości, próg 10 cm. Wtedy ściółka i jajko nie wypadają. Zawieszenie: 40 cm nad podłogą. Daszek skośny, inaczej kury śpią na wierzchu i wszystko jest brudne.

Moje gniazda to dwie skrzynki po jabłkach z targu w Sokółce, przybite do ściany, z listwą na progu. Kosztowały zero. Kupne gniazdo z tworzywa kosztuje 90–140 zł. Kurze jest wszystko jedno, z czego ma ściany.

Wysokość, drzwi i otwór dla kur

Tu był mój błąd numer jeden. Kosztował dwa lata.

Pierwszy kurnik miał 1,20 m wysokości i otwierał się od góry, jak skrzynia. Sprzątanie wyglądało tak: klękałam w błocie i sięgałam do środka na wyciągnięcie ręki. Raz w miesiącu wchodziłam do środka na czworakach. Nikomu nie życzę.

Drugi kurnik ma 1,90 m w kalenicy i drzwi na 70 cm. Wchodzę do niego wyprostowana, ze szczotką i wiadrem, więc sprzątanie przestało być karą. Podłogę robię wyżej niż 1,90 tylko dlatego, że jestem niska. Mąż się schyla.

Otwór dla kur: 30 cm szerokości, 40 cm wysokości. Dolna krawędź 15–20 cm nad podłogą, żeby ściółka nie wysypywała się na zewnątrz. Klapa jest na zasuwie, zamykana na noc. O tym, jakie zamknięcie wytrzymuje kunę, jest osobny zapisek.

Rzut kurnika 2,00 × 1,50 m dla sześciu kur z rozmieszczeniem grzędy, gniazd, karmnika, poidła, otworu wyjściowego i wentylacji.
Mój drugi kurnik, rzut z góry. Grzęda przy tylnej ścianie, gniazda z boku, wentylacja po przekątnej. Karmnika i poidła nie stawiam pod grzędą — z oczywistych powodów.

Wentylacja, czyli miejsce, w którym się pomyliłam

Pierwszy kurnik rozebraliśmy po dwóch zimach. Deski od środka były czarne, płyta na podłodze rozeszła się w kaszę, a rano na dachu od spodu siedział szron.

Powód był jeden. Oszczędziłam na wentylacji, uznając, że skoro w środku ma być ciepło, dziura w ścianie jest zbędna. Zrobiłam kurnik szczelny jak lodówka. Sześć kur oddycha, pije i wypróżnia się, a wszystko idzie w powietrze. Kura wyprodukuje na dobę więcej wody, niż człowiekowi się wydaje. Ta woda musi mieć którędy wyjść. Jeśli nie ma, wychodzi na ścianę i zostaje tam do wiosny.

Przekrój kurnika z obiegiem powietrza: wlot nisko przy podłodze, wylot pod kalenicą po przeciwnej stronie, strumień przechodzi ponad grzędą.
Wlot nisko, wylot wysoko, po przekątnej. Otwór dokładnie nad grzędą to przeciąg na śpiące kury i najczęstszy błąd, jaki widuję na zdjęciach cudzych kurników.

Proporcje, których używam, dla sześciu kur:

  • Wylot pod kalenicą: około 300 cm² na kurę. Dla sześciu kur to 1 800 cm², czyli dwa otwory 30 × 30 cm. Zabezpieczone siatką, z zasuwą, którą przy dużym mrozie mogę przymknąć do połowy.
  • Wlot nisko, po przeciwnej stronie: mniej więcej połowa tego, około 150 cm² na kurę. Dla sześciu kur to 900 cm², czyli trzy otwory 15 × 20 cm blisko podłogi albo jeden 30 × 30 cm.
  • Nad grzędą nie ma niczego. Ani okna, ani szpary, ani „przewiewnej deski”. Powietrze ma iść nad kurami, nie przez nie.

To nie są normy i nikt ich nie zatwierdził. Sprawdziłam je rachunkiem. Przy −10°C na dworze kurnik bez ogrzewania potrzebuje 10–15 m³ powietrza na godzinę na każdą kurę, żeby wynieść wodę oddawaną przez kury. Ze wzoru na ciąg termiczny wychodzi, że przy 1,5 m różnicy wysokości między wlotem a wylotem wystarcza około 110 cm² wlotu i 220 cm² wylotu na kurę. Moje 150 i 300 cm² mają więc zapas. W niższym kurniku zapas się kurczy, bo ciąg jest słabszy.

Rachunek mówi, od czego zacząć. Jeśli rano jest szron na deskach pod dachem, wentylacja jest za mała. Nieważne, co wyszło z kalkulatora.

Wybieg, który ratuje mały kurnik

Kurnik jest sypialnią. Kury spędzają w nim noc i te godziny dnia, kiedy leje. Cała reszta życia dzieje się na wybiegu. To on decyduje, czy 0,50 m² na kurę wystarczy.

  • Minimum 4 m² wybiegu na kurę. Tyle przepis unijny wymaga od ferm, które sprzedają jaja jako „z wolnego wybiegu”. Sześć kur: 24 m².
  • Realnie 10 m² na kurę, jeśli chcesz, żeby coś tam rosło. Sześć kur zamienia 24 m² trawy w klepisko w ciągu jednego lata. Wiem, bo mam klepisko.
  • Wybieg podzielony na dwie części, przepinany co kilka tygodni, trzyma trawę znacznie dłużej. U mnie działa, ale wymaga drugiej bramki i dodatkowej siatki.

Rachunek: kurnik na sześć kur

Ilości policzyłam z rzutu 2,00 × 1,50 m i wysokości 1,90 m. Ceny jednostkowe przyjęłam orientacyjne, z jesieni 2024. Zmieniły się i zmienią się dalej, więc podaję je po to, żeby było widać proporcje. Do własnego kosztorysu podstaw ceny ze swojego składu.

Kosztorys: kurnik 2,00 × 1,50 m, wysokość 1,90 m, dach pulpitowy. Ceny orientacyjne, jesień 2024.
PozycjaIlośćCena jedn.Koszt
Kantówka 45 × 70 mm (konstrukcja)32 mb6,50 zł208 zł
Płyta OSB 3, 12 mm4 arkusze78 zł312 zł
Szalówka świerkowa (elewacja)12 m²20 zł240 zł
Gont bitumiczny z papą podkładową6 m²32 zł192 zł
Bloczki betonowe pod podwaliny6 szt.10 zł60 zł
Impregnat do drewna5 l19 zł95 zł
Wkręty, zawiasy, zasuwy, siatka na otwory—ryczałt145 zł
Styropian 3 cm na ściany12 m²12,50 zł150 zł
Grzęda — żerdź świerkowa z własnej działki1,5 mb—0 zł
Gniazda — skrzynki po jabłkach2 szt.—0 zł
Razem——1 402 zł

Wychodzi 234 zł na kurę. Gotowy kurnik na sześć kur z marketu ogrodniczego kosztuje od 1 800 do 3 500 zł. Jest zbity ze sklejki grubości 9 mm. Nie piszę tego, żeby kogoś zniechęcić do kupna. Piszę, żeby przy kupowaniu zajrzeć na grubość ściany i policzyć, ile w tym kurniku jest grzędy.

Robocizny nie liczę, bo drugi kurnik zbudowaliśmy sami.

Gdzie przepłaciliśmy

Dwie pozycje z tej tabeli są błędem.

Styropian, 150 zł. Ocieplenie ścian kurnika nie ma sensu w naszym klimacie, jeśli kurnik jest suchy i dobrze wentylowany. Kura nie marznie od −20°C. Kura marznie od wilgoci. Do tego w styropianie zamieszkały myszy i po dwóch latach wyjęłam go w kawałkach. Gdybym budowała jeszcze raz, ściana byłaby po prostu szczelna: płyta, wiatroizolacja, szalówka.

Impregnat, 95 zł. Kupiłam drogi, „do konstrukcji nośnych”, bo na etykiecie było napisane, że do konstrukcji nośnych. Zwykły impregnat do drewna zewnętrznego za 40 zł robi dokładnie to samo w skrzyni, która stoi na bloczkach i nie podpiera niczego poza dachem.

Bez styropianu i z impregnatem za 40 zł kosztorys spada do 1 197 zł (1 402 − 150 − 95 + 40). Tak bym go dziś zbudowała.

Źródła

  1. Dyrektywa Rady 1999/74/WE z 19 lipca 1999 r. ustanawiająca minimalne normy ochrony kur niosek — obsada w systemach alternatywnych, długość grzędy, liczba gniazd. EUR-Lex
  2. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (Dz.U. 2010 nr 56 poz. 344). ISAP
  3. Instytut Zootechniki — Państwowy Instytut Badawczy, materiały o warunkach utrzymania drobiu. izoo.krakow.pl
  4. Główny Inspektorat Weterynarii — wymagania dla utrzymujących drób. wetgiw.gov.pl
  5. Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/2465 z 17 sierpnia 2023 r. uzupełniające rozporządzenie (UE) nr 1308/2013 w odniesieniu do norm handlowych dla jaj — załącznik II pkt 1 lit. c): jaja z chowu na wolnym wybiegu, jedna kura na każde 4 m² wybiegu. EUR-Lex
  6. S. Pedersen, K. Sällvik (red.), „Climatization of Animal Houses. Heat and moisture production at animal and house levels”, 4th Report of CIGR Working Group, 2002 — ciepło i wilgoć od kur na ściółce na poziomie budynku. cigr.org (PDF)
  7. EnergyPlus Engineering Reference, wersja 8.3 (U.S. Department of Energy), rozdz. „Ventilation by Wind and Stack with Open Area” — wzór na przepływ wywołany ciągiem termicznym, za ASHRAE Handbook of Fundamentals. bigladdersoftware.com

Metraż na kurę, długość grzędy i liczba gniazd to wartości, które przyjmuję, zestawione z normami dla ferm. Wodę na metr ściółki, przepływ przez otwory wentylacyjne i kosztorys policzyłam sama, z założeniami podanymi w tekście. Nic z tego nie jest normą zatwierdzoną przez kogokolwiek.