Obornik kurzy: ile go jest i co z nim zrobić
29 kg obornika na kurę rocznie przy głębokiej ściółce i 20,7 kg azotu w tonie: takie wartości podaje program azotanowy. Przeliczyłam ilości dla 6, 10 i 20 kur oraz miejsce potrzebne do przechowywania. Stan prawny na 7.11.2026.
- Zapisała
- Bożena Radecka
- Data
- Rubryka
- Kurnik
29 kg rocznie na nioskę: tyle wynosi obornik kurzy przy głębokiej ściółce według tabeli programu azotanowego. Zapach nie wymaga tabeli. Przechowuje się go na szczelnym podłożu, a na grunt idzie w terminie i w ilości z przepisu. Samo opróżnienie kurnika nie zamyka sprawy.
Ilość: 29 kg na kurę rocznie
W tabeli 9 polskiego rozporządzenia nioska na głębokiej ściółce daje 0,029 t obornika rocznie. Po przeliczeniu: 29 kg. Na dobę wychodzi 29 kg / 365 ≈ 80 g. To wartość tabelaryczna, nie moje ważenie.
Przy utrzymaniu bezściółkowym tabela podaje 14 kg pomiotu rocznie. Dla chowu otwartego: 19 kg. Ten ostatni oznacza utrzymanie bez budynków, na ogrodzonym gruncie, z wodą i paszą od hodowcy. Kurnik z wybiegiem to inny przypadek, bo jest budynek.
Obornik ze ściółką i pomiot kurzy to dla przepisu dwie różne rzeczy, także przy przechowywaniu.
Mam dwadzieścia parę kur. Liczba się zmienia. Poniżej przyjęłam warianty rachunkowe, nie stan mojego stada:
masa = n × 0,029 t/rok
azot = masa × 20,7 kg N/t
objętość = masa / 0,55 t/m³
miejsce na 5 miesięcy = objętość × 5/12
| Liczba kur | Obornik, kg/rok | Azot, kg/rok | Objętość, m³/rok | Na 5 miesięcy, m³ |
|---|---|---|---|---|
| 6 | 174 | 3,6 | 0,32 | 0,13 |
| 10 | 290 | 6,0 | 0,53 | 0,22 |
| 20 | 580 | 12,0 | 1,05 | 0,44 |
Tabela zakłada 25–35% suchej masy. W obliczeniach źródłowych uwzględniono słomę i trociny, bez innych materiałów ściółkowych.
Skład: 20,7 kg azotu w tonie
Skład obornika kurzego zależy od materiału. Polska tabela dla niosek podaje 20,7 kg N/t przy głębokiej ściółce. Dla pomiotu bez ściółki: 22,4 kg N/t. Przy utrzymaniu otwartym: 24,1 kg N/t.
Polska tabela podaje tylko azot. Fosfor i potas są w brytyjskim RB209, dla obornika drobiowego ogólnie, nie tylko od niosek. Inny kraj, inny materiał.
| Sucha masa | Azot N, kg/t | Fosfor jako P₂O₅, kg/t | Potas jako K₂O, kg/t |
|---|---|---|---|
| 20% | 9,4 | 8,0 | 8,5 |
| 40% | 19,0 | 12 | 15 |
| 60% | 28,0 | 17 | 21 |
| 80% | 37,0 | 21 | 27 |
Według AHDB zwykle ponad 30% azotu jest łatwo dostępne. Dostępność fosforu dla rośliny następczej wynosi 60%, potasu 90%. Autorzy zalecają analizę próbki: rzeczywisty skład może znacząco odbiegać od tabeli.
Mokra ściółka to sprawa powietrza w kurniku, nie nawozu. Pisałam o niej przy okazji wentylacji kurnika.
Przechowywanie: minimum 5 miesięcy
Program pisano pod gospodarstwa i grunty rolne. Nie ma osobnej tabeli dla kurnika w ogrodzie. Dla kilku kur traktuję jego liczby jako miarę. Czy wiąże mnie co do litery, nie rozstrzygam. Nie jestem prawniczką. Tak czytam przepis.
Stan prawny na 7.11.2026: miejsce na nawozy stałe powinno pomieścić produkcję z minimum 5 miesięcy. Odcieki nie mogą przedostawać się do gruntu ani wód. Głęboka ściółka może pozostawać w budynku z nieprzepuszczalnym podłożem.
Ściółkę wynoszę na pryzmę za oborą. Miejsce jest płaskie, daleko od studni. Marek zrobił daszek. Sam daszek nie zastępuje szczelnego podłoża.
Pomiotu ptasiego nie wolno przechowywać bezpośrednio na gruncie. Dla obornika program przewiduje wyjątek na gruntach rolnych, najwyżej przez 6 miesięcy. Warunki obejmują:
- teren poza zagłębieniami, możliwie płaski, o spadku najwyżej 3%;
- miejsce niepiaszczyste i niepodmokłe;
- odległość większą niż 25 m od brzegu wód i ujęć;
- szkic działki z miejscem i datą, przechowywany 3 lata;
- powrót pryzmy w to samo miejsce dopiero po 3 latach.
Ogólna zasada przechowywania również wymaga minimum 25 m od brzegu wód. Dotyczy także studni i ujęć bez ustanowionej strefy ochronnej. Nie traktuję wyjątku dla obornika jako zgody na składowanie pomiotu na ziemi.
Ile na hektar: 170 kg azotu rocznie
Roczny limit nawozów naturalnych wynosi 170 kg N/ha użytków rolnych. Dla obornika niosek na głębokiej ściółce policzyłam:
obornik na hektar = 170 kg N/ha / 20,7 kg N/t ≈ 8,2 t/ha
8,2 t/ha ≈ 0,82 kg/m² rocznie
To granica wynikająca z azotu, nie zalecenie pod każdą grządkę. Nie uwzględnia potrzeb konkretnego warzywa.
Azot od nioski wynosi 0,029 t × 20,7 kg N/t = 0,6003 kg N rocznie. Potrzebną powierzchnię liczę tak:
powierzchnia = 0,6003 / 170 × 10 000 m² ≈ 35 m²
Obornik od 6 kur potrzebuje około 210 m² gruntu. Od 20 kur: około 700 m². Przy utrzymaniu otwartym wychodzi około 27 m² na kurę. Założenie pozostaje jedno: nieprzekroczenie 170 kg N/ha.
Program ogranicza też depozycję odchodów przy budynkach z nieograniczonym wyjściem na nieutwardzony grunt. Wymaga darni, a po jej zniszczeniu wyłączenia powierzchni do odrostu lub odnowienia. Metry wybiegu na kurę liczyłam osobno w zapisku o tym, ile miejsca w kurniku potrzebuje kura. Rachunek azotu ich nie zastępuje.
Próg planu nawożenia i ewidencji wynosi 10 ha albo 10 DJP. Dla 20 niosek: 20 × 0,004 = 0,08 DJP. Małe stado nie usuwa jednak kryterium powierzchni gospodarstwa.
Terminy: 1 marca–31 października na gruntach ornych
Kiedy stosować obornik kurzy, zależy od rodzaju gruntu. Dla nawozów naturalnych stałych program podaje:
- grunty orne: 1 marca–31 października;
- uprawy trwałe, wieloletnie i trwałe użytki zielone: 1 marca–30 listopada.
W lutym możliwy jest wcześniejszy termin według komunikatu IMGW‑PIB dla powiatu. Potrzeba 5 kolejnych dni powyżej progu średniej dobowej temperatury. Próg wynosi 3°C dla ozimin i upraw trwałych, wieloletnich oraz użytków zielonych. Dla pozostałych upraw: 5°C.
Kalendarz nie uchyla zakazu nawożenia gleby zalanej, nasyconej wodą, zaśnieżonej lub zamarzniętej. Gleba rozmarzająca przynajmniej powierzchniowo w dzień nie jest tu uznawana za zamarzniętą.
Odległości przy stosowaniu są inne niż przy przechowywaniu. Program wskazuje 5 m od określonych wód, w tym cieków naturalnych i kanałów. Obejmuje jeziora i zbiorniki o powierzchni najwyżej 50 ha oraz rowy, z wyjątkiem rowów szerokości najwyżej 5 m. Od większych jezior i ujęć bez strefy ochronnej: 20 m.
Pod warzywa: 90 albo 120 dni
Obornik kurzy pod warzywa przeznaczam jesienią, po zbiorach. Wolę zostawić więcej niż 120 dni przed kolejnym zbiorem. Termin nadal musi mieścić się w polskim kalendarzu nawożenia.
W przeczytanych polskich aktach nie znalazłam liczby dni między zastosowaniem stałego obornika a zbiorem warzyw. Zakaz dotyczący płynnych nawozów naturalnych podczas wegetacji upraw do bezpośredniego spożycia nie obejmuje stałego obornika.
Liczby znalazłam w amerykańskim przepisie dla rolnictwa ekologicznego. Surowy obornik trzeba wymieszać z glebą najpóźniej:
- 120 dni przed zbiorem, gdy część jadalna styka się z glebą lub jej cząstkami;
- 90 dni przed zbiorem, gdy część jadalna nie styka się z glebą.
To przepis USA. W Polsce nie obowiązuje. Polskiej karencji z niego nie robię.
Kompostowanie: 55–77°C według przepisu USA
Ten sam przepis opisuje kompostowanie obornika kurzego. Na starcie stosunek C:N ma wynosić 25:1–40:1. Temperaturę przeliczyłam ze wzoru:
°C = (°F − 32) × 5/9
Zakres 131–170°F odpowiada około 55–77°C. W pryzmie statycznie napowietrzanej lub komorze trzeba go utrzymać przez 3 dni. W pryzmie przerzucanej: przez 15 dni, z przynajmniej 5 przerzuceniami w tym czasie.
Nie znalazłam czasu kompostowania domowej pryzmy bez termometru. Nie znalazłam też zalecanych ilości pod pomidory ani inne pojedyncze warzywa. Sam upływ miesięcy nie potwierdza spełnienia opisanych warunków.
Pod warzywa zostawiam termin jesienny.
Źródła
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 2023 r. w sprawie „Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu” (Dz.U. 2023 poz. 244): rozdz. 1.2.2, 1.3, 1.4, 1.5, 2, tabele 2, 3 i 9. ISAP
- Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 105: art. 2, art. 20. ISAP
- AHDB, Nutrient Management Guide (RB209), Section 2 Organic materials, marzec 2026: tabele 2.5 i 2.7. AHDB
- Code of Federal Regulations, 7 CFR § 205.203 (USDA National Organic Program), wersja z 1.10.2026: ust. (c)(1) i (c)(2). eCFR
Ilości obornika i azotu dla 6, 10 i 20 kur, objętość oraz powierzchnię na kurę policzyłam sama z tabel rozporządzenia przy równomiernej produkcji rocznej i limicie 170 kg N/ha, a stopnie przeliczyłam z wartości przepisu USA; stan prawny na 7.11.2026.