Doświetlanie kur zimą: ile godzin i jakie światło
Najprostszy program zimowy to światło od 5:00 do 19:00, przez całą zimę, bez przestawiania. Daje 14 godzin światła i 10 godzin nieprzerwanej ciemności, a lampa dokłada średnio 4,6 godziny dziennie. Przez pół roku wychodzi z tego 8 kWh, czyli tyle co nic.
- Zapisała
- Bożena Radecka
- Data
- Rubryka
- Sezon
Czternaście godzin światła na dobę wystarczy, żeby utrzymać nieśność zimą. Najprościej ustawić stałe okno od 5:00 do 19:00 i nie ruszać go przez całą zimę. Krótki dzień wypełnia środek, a lampa dokłada rano i wieczorem tyle, ile brakuje. Ciemności zostaje 10 godzin, czyli więcej, niż wymaga przepis.
Doświetlanie zaczyna się od równonocy, nie od grudnia. Pod koniec września dzień ma jeszcze ponad 12 godzin, a lampa pracuje wtedy 1–2 godziny dziennie. W okolicy 21 grudnia dzień trwa 7,5 godziny i lampa musi dołożyć 6,5 godziny. Kto zaczyna dopiero wtedy, robi kurom skok o kilka godzin naraz.
Tabela: długość dnia na Podlasiu i ile dokłada lampa
Godziny wschodu i zachodu policzyłam sama. Użyłam algorytmu NOAA dla współrzędnych 53,41°N i 23,50°E, czyli okolic Sokółki, w czasie urzędowym. Sprawdziłam wynik z efemerydą sunrise-sunset.org dla 15 listopada i 21 grudnia. Różnice wychodzą 2–3 minuty, przy programie świetlnym bez znaczenia.
| Data | Wschód | Zachód | Dzień | Lampa rano | Lampa wieczorem |
|---|---|---|---|---|---|
| 22 września | 6:11 | 18:26 | 12,3 h | 1,2 h | 0,6 h |
| 15 października | 6:51 | 17:31 | 10,7 h | 1,9 h | 1,5 h |
| 15 listopada | 6:50 | 15:30 | 8,7 h | 1,9 h | 3,5 h |
| 21 grudnia | 7:39 | 15:08 | 7,5 h | 2,7 h | 3,9 h |
| 15 stycznia | 7:34 | 15:35 | 8,0 h | 2,6 h | 3,4 h |
| 15 lutego | 6:45 | 16:34 | 9,8 h | 1,8 h | 2,4 h |
| 15 marca | 5:42 | 17:28 | 11,8 h | 0,7 h | 1,5 h |
W listopadzie i grudniu sam poranek nie wystarczy. Gdyby doświetlać tylko rano, 21 grudnia światło trzeba by zapalić o 1:08 w nocy. Dlatego program dzieli się na dwa kawałki, rano i wieczorem. Stałe zostają tylko godziny 5:00 i 19:00.
Skąd 14 godzin, a nie 16 ani 18
Wytyczne hodowlane dla kur towarowych każą dojść do 16 godzin światła około 30. tygodnia życia. Piszą też wprost, że nie wolno stosować 24 godzin światła. Szesnaście godzin to górna granica programu w kurniku z pełną kontrolą światła. Chodzi o stado produkcyjne, rozliczane z każdego jaja.
W przydomowym kurniku wybieram 14 godzin z trzech powodów. Zostaje 10 godzin ciemności, czyli zapas ponad wymagane minimum. Kury dostają wyraźnie dłuższy dzień niż 7,5 godziny z grudnia. Awaria zegara albo wyłączenie prądu nie oznacza od razu naruszenia rytmu, bo margines jest szeroki.
Ciemność jest w przepisie, a w poradnikach jej nie ma
Sprawdziłam prawo, bo w tekstach o doświetlaniu krąży „14–16 godzin światła”. O drugiej stronie doby nie ma ani słowa.
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 lutego 2010 r. w § 5 ust. 3 pkt 2 podaje, że w kurniku, w którym utrzymuje się kury nioski i stosuje oświetlenie sztuczne, „kurnik oświetla się w rytmie dobowym tak, aby około 1/3 doby stanowiło nieprzerwany okres ciemności oraz występowały okresy przyciemniania odpowiadające zmierzchowi”. Jedna trzecia doby to osiem godzin.
Ten przepis jest w rozdziale ogólnym rozporządzenia i nie ma przy nim progu liczby ptaków. Próg pojawia się dopiero w § 27, przy systemach utrzymania. Wynosi 350 kur niosek. Dla porównania: dyrektywa 1999/74/WE, którą rozporządzenie wdraża, w art. 1 ust. 2 wyłącza ze swojego zakresu „fermy z ilością kur niosek mniejszą niż 350”.
Czy sześć kur w ogrodzie jest „gospodarstwem” w rozumieniu rozporządzenia, rozstrzygać będzie inspekcja, nie ja. Dla mnie wystarczy inny argument: nawet w fermie, gdzie liczy się każde jajo, ptakom zostawia się osiem godzin ciemności. Stan prawny sprawdzałam we wrześniu 2026.
Rozporządzenie nie podaje minimalnego natężenia światła dla kur niosek. Wartość 20 luksów, krążąca po forach, dotyczy kurcząt brojlerów i jest zapisana w § 5 ust. 4. Bez luksomierza zostaje mi prosta miara: w kurniku ma być na tyle jasno, żebym przeczytała skład paszy z worka.
Dlaczego nagłe gaszenie wieczorem to błąd
Kura wchodzi na grzędę o zmierzchu i potrzebuje na to kilkunastu minut. Gwałtowne zgaszenie światła zostawia część stada na podłodze. To miejsce, w którym nie chcą spać. Przepis nazywa to okresami przyciemniania odpowiadającymi zmierzchowi.
U mnie działa rozwiązanie najprostsze. Wieczorne światło gaśnie wtedy, gdy przez okno wpada jeszcze resztka naturalnego zmierzchu. W grudniu zostawiam po zgaszeniu kilkanaście minut na dojście po ciemku, dopiero potem zamykam klapę. Kto ma ściemniacz, ustawia zejście na kwadrans i ma spokój.
Barwa światła też ma znaczenie. Wytyczne dla stad nieśnych każą stosować ciepłe światło o barwie 2700–3500 K, żeby w widmie było dość czerwieni. W praktyce wychodzi zwykła ciepłobiała żarówka LED, nie zimna świetlówka.
Ile to kosztuje prądu
Rachunek obejmuje cały sezon: od 1 października do 31 marca, czyli 182 dni. Zsumowałam brakujące godziny dzień po dniu z mojej tabeli. Wychodzi 831 godzin pracy lampy, średnio 4,6 godziny dziennie.
| Moc lampy | Zużycie | Koszt sezonu |
|---|---|---|
| 6 W | 5,0 kWh | 5 zł |
| 10 W | 8,3 kWh | 8 zł |
| 15 W | 12,5 kWh | 13 zł |
Dla porównania: promiennik 150 W, o którym pisałam w zapisku o zimie w kurniku, przy 14 godzinach na dobę przez sto dni zjada 210 zł w jeden sezon. Nie daje nic poza ryzykiem pożaru. Światło kosztuje dwadzieścia razy mniej i robi konkretną robotę.
Instalację w kurniku prowadził u nas Marek, który jest elektrykiem. Jeśli w kurniku nie ma prądu, to jest robota dla kogoś z uprawnieniami. Nie dla przedłużacza przerzuconego przez podwórko.
Kiedy nie doświetlam
- W trakcie pierzenia. Kura, która zrzuca pióra, i tak nie wróci do nieśności na zawołanie. Przebieg jesiennego spadku opisałam w zapisku o pierzeniu.
- U młodych kur przed osiągnięciem masy ciała. Wytyczne każą zaczynać stymulację światłem dopiero po dojściu do masy docelowej, a przy niedowadze ją odłożyć. Wcześniejsze wydłużanie dnia to proszenie się o drobne jaja.
- W trzecim roku niesienia. Starsza kura zjada tyle samo, a znosi mniej. Rachunek paszy rozpisałam w zapisku o zużyciu paszy.
- Kiedy z ptakami dzieje się coś niepokojącego. Światło nie jest odpowiedzią na chorobę. Odpowiedzią jest telefon do lekarza weterynarii.
Czego ten program nie załatwia
Doświetlanie wydłuża dzień. Nie zastępuje paszy, wody ani wentylacji. Kura z zamarzniętym poidłem nie zacznie się nieść od lampy. Program świetlny ma sens tylko wtedy, gdy trzyma się go konsekwentnie. Ma go włączać i wyłączać zegar, nie człowiek, który akurat pamiętał.
Zegar sterujący jest tu ważniejszy od samej lampy. Ręczne zapalanie oznacza dzień raz czternastogodzinny, raz dziesięciogodzinny. Taki rytm daje gorszy efekt niż brak doświetlania w ogóle.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej (Dz.U. 2010 nr 56 poz. 344) — § 5 ust. 3 pkt 2 (rytm dobowy i nieprzerwana ciemność około 1/3 doby), § 5 ust. 4 (20 luksów dla kurcząt brojlerów), § 27 (próg 350 kur niosek przy systemach utrzymania). ISAP
- Dyrektywa Rady 1999/74/WE z 19 lipca 1999 r. ustanawiająca minimalne normy ochrony kur niosek — art. 1 ust. 2 (wyłączenie ferm poniżej 350 kur niosek) oraz załącznik pkt 3 (rytm dobowy i okres ciemności). EUR-Lex
- Hy-Line Brown Commercial Layers — Management Guide, listopad 2018: program świetlny (16 godzin światła około 30. tygodnia, zakaz stosowania 24 godzin światła, stymulacja światłem dopiero po osiągnięciu masy ciała) oraz zalecenie ciepłej barwy światła 2700–3500 K dla stad nieśnych. hyline.co.uk (PDF)
- Efemeryda kontrolna do sprawdzenia własnych obliczeń wschodu i zachodu słońca. sunrise-sunset.org
Godziny wschodu i zachodu, długości dnia, sumę 831 godzin pracy lampy i koszty prądu policzyłam sama, algorytmem NOAA dla 53,41°N i 23,50°E. Założenia podałam w tekście.